بهترین رمان‌های جهان

کشف یک شاهکار: پریشانی شامگاه، روایتی شاعرانه از فقدان و ایمان
مقدمه: مواجهه با یک اثر ادبی جهانی
تصور کنید یک رمان ۲۹۶ صفحه‌ای، دنیایی از احساسات پیچیده، تضادهای درونی و زیبایی‌شناسی شاعرانه را در خود جای داده و مهم‌ترین جایزه ادبی جهان را از آن خود کرده است. «پریشانی شامگاه» نوشته ماریکه لوکاس رینفِلد، دقیقاً چنین اثر شگرفی است. انتشارات فراهنر، با شناخت ارزش ادبی والا و پیام جهانی این اثر، برای نخستین بار در ایران، اقدام به ترجمه و انتشار این رمان برنده جایزه بین‌المللی بوکر ۲۰۲۰ کرده است. این اقدام، دریچه‌ای تازه به روی خوانندگان فارسی‌زبان می‌گشاید تا با یکی از تأثیرگذارترین صداهای ادبیات معاصر جهان آشنا شوند.

معرفی نویسنده: ماریکه لوکاس رینفِلد، صدایی یکه و صادق

ماریکه لوکاس رینفِلد، خالق این اثر، خود داستانی شنیدنی دارد. او که متولد ۱۹۹۱ است، در زمان دریافت جایزه بوکر در سال ۲۰۲۰، تنها ۲۹ سال داشت و به عنوان جوان‌ترین برنده تاریخ این جایزه معتبر شناخته شد. رینفِلد در یک مزرعه در جنوب هلند بزرگ شده و فضای روستایی و مذهبی که در رمانش به تصویر می‌کشد، ریشه در تجربیات زیسته خود او دارد. جالب است بدانید او شش سال از زندگی خود را صرف نوشتن این رمان کرد و حتی تحصیل برای معلمی زبان هلندی را رها کرد تا تمام وقت خود را وقف نوشتن کند.

هویت او فراتر از یک نویسنده است. رینفِلد خود را فردی بین جنسیت‌های زن و مرد می‌داند و به همین دلیل نام «لوکاس» را به عنوان نام میانی خود انتخاب کرده است. او که همچنان گاهی در مزرعه کار می‌کند، با دنیای طبیعت و حیوانات پیوندی عمیق دارد. این صداقت و اصالت شخصی، بی‌شک در نوشتار شاعرانه و بی‌پروای او تأثیر گذاشته است.

آشنایی با رمان پریشانی شامگاه

خلاصه داستان و فضاسازی

«پریشانی شامگاه» داستان خانواده «مالدرز» را روایت می‌کند که در یک روستای کوچک و سخت‌گیر مذهبی در هلند زندگی می‌کنند. زندگی این خانواده که به حرفه دامداری و کشاورزی مشغول هستند، با مرگ مرموز «متیز»، پسر بزرگ خانواده، در هم می‌ریزد. این تراژدی، هسته مرکزی رمان است و تأثیرات ویرانگر آن بر تک‌تک اعضای خانواده را می‌توان در سراسر داستان مشاهده کرد.

راوی داستان، «جاس»، دختری ده ساله است که ما از دریچه نگاه او، فروپاشی خانواده و کشمکش‌های درونی افراد را مشاهده می‌کنیم. نام «جاس» در زبان هلندی به معنای «کت» یا «پیراهن گرم بافتنی» است، همان کت قرمزی که جاس در سراسر داستان بر تن دارد و بر جلد کتاب انگلیسی نیز نقش بسته است. این کت، تنها پناهگاه او در جهانی سرد و خصمانه است و نمادی بارز از انزوا و نیاز به گرمای عاطفی است.

شخصیت‌پردازی عمیق و نمادین

شخصیت‌های رمان هرکدام نمادین و چندلایه هستند:

• اوبه: برادر جاس که نامش در هلندی به ابراهیم اشاره دارد. اما برخلاف ابراهیم پیامبر که به دنبال رضای خدا بود، خشونت‌های اوبه تنها برای فرونشاندن خشم درونی خودش است.
• والدین: آنان با غرق شدن در غم از دست دادن متیز، از انجام وظایف والدینی خود بازمی‌مانند و فضایی از غفلت و سردی عاطفی ایجاد می‌کنند.
• هانا: خواهر خانواده که واکنش‌هایش به فقدان، شکل دیگری به خود می‌گیرد.

این شخصیت‌ها در فضایی از بلوغ جسمی و فروپاشی روحی همزمان، دست و پنجه نرم می‌کنند. دوران بلوغ جاس و برادرش با مرگ متیز همزمان شده و این امر، پیچیدگی روانی داستان را دوچندان می‌کند.

تحلیل سبک و درون‌مایه‌های رمان

زبان شاعرانه و نگاه کودکانه

یکی از بزرگترین نقاط قوت «پریشانی شامگاه»، زبان ادبی منحصربه‌فرد و روایت از منظر یک کودک است. رینفِلد با مهارتی استثنایی، جهان‌بینیِ آمیخته به معصومیت، ترس و درک محدود یک دختر ده ساله را بازآفرینی می‌کند. این نگاه، به حوادث تلخ داستان عمق و شدت بیشتری می‌بخشد. جمله آغازین رمان گویای این سبک است: «ده سالم بود و دیگه حاضر نبودم کتم رو از تنم در بیارم».

درون‌مایه‌های اصلی

1. فقدان و سوگ: رمان کالبدشکافی عمیقی از تأثیر مرگ بر پویایی خانواده ارائه می‌دهد.
2. ایمان و شک: زندگی در جامعه‌ای سخت‌گیر مذهبی و مواجهه با رنج، پرسش‌های بنیادینی درباره اعتقادات ایجاد می‌کند.
3. بلوغ و هویت: جاس در آستانه نوجوانی، با تغییرات بدن و هویت جنسی خود نیز روبروست.
4. طبیعت به مثابه نماد: فضای سرد و یخ‌زده روستای هلندی، مستقیم با شرایط عاطفی شخصیت‌ها در ارتباط است.

رئیس هیئت داوران جایزه بوکر این کتاب را «توصیفی نازک‌اندیشانه و سخت گیرا از خردسالیِ گرفتارآمده میان شرم و رستگاری» خوانده است.

جایزه بین‌المللی بوکر: اهمیت و اعتبار

برای درک عظمت این دستاورد، باید با جایزه بین‌المللی بوکر آشنا شویم. این جایزه که از سال ۲۰۰۵ پایه‌گذاری شده، یکی از معتبرترین جوایز ادبی جهان است که سالانه به بهترین کتاب ترجمه‌شده به زبان انگلیسی اهدا می‌شود. بردن این جایزه نه تنها افتخاری بزرگ برای نویسنده و مترجم محسوب می‌شود، بلکه معمولاً تأثیر چشمگیری بر فروش جهانی کتاب دارد.

در سال ۲۰۲۰، داوران از میان ۱۲۴ کتاب نامزد از ۳۰ زبان مختلف، «پریشانی شامگاه» را شایسته دریافت این جایزه ۵۵ هزار دلاری دانستند. این انتخاب، نشان‌دهنده قدرت جهان‌شمول و کیفیت ادبی بی‌چون و چرای اثر رینفِلد است.

ترجمه فارسی و انتشار توسط فراهنر

انتشارات فراهنر با احساس مسئولیتی ادبی، ترجمه این اثر فاخر را به «رزا کرمانیان» سپرده و در ۴۳۶ صفحه، قطع رقعی و با جلد شومیز منتشر کرده است. ارائه این ترجمه به بازار کتاب ایران، فرصتی استثنایی برای دوستداران ادبیات داستانی جدی است تا با یکی از مهم‌ترین آثار ادبیات جهان در سال‌های اخیر آشنا شوند.

چرا باید پریشانی شامگاه را خواند؟

خواندن «پریشانی شامگاه» می‌تواند به دلایل متعددی یک تجربه ارزشمند باشد:

• مواجهه با یک فرم ادبی نو: تجربه روایت از نگاه یک کودک با این عمق و جزئیات، در ادبیات کم‌نظیر است.
• کشف عمق روان انسان: رمان شما را به درون پیچیده‌ترین احساسات بشری — عذاب وجدان، سوگ، خشم، و جستجوی معنا — می‌برد.
• لذت بردن از زبان شاعرانه: نثر رینفِلد، خود به تنهایی دلیلی کافی برای مطالعه کتاب است.
• درک یک اثر جهانی: آشنایی با اثری که توانسته مرزهای زبان و فرهنگ را درنوردد و مخاطبان جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

سخن پایانی: دعوت به یک تجربه ادبی بی‌نظیر

«پریشانی شامگاه» فقط یک کتاب برنده جایزه بوکر نیست؛ سفری است به عمق روح انسان، به تاریک‌ترین ترس‌ها و آرام‌ترین امیدها. ماریکه لوکاس رینفِلد با شهامت و شاعرانگی کم‌نظیری، داستانی آفریده که مدت‌ها پس از بستن کتاب، در ذهن و قلب خواننده می‌ماند.

انتشارات فراهنر با انتشار این کتاب، گنجینه‌ای ادبی را به خوانندگان فارسی‌زبان هدیه کرده است. اگر به دنبال ادبیاتی هستید که شما را به فکر وادارد، احساساتتان را برانگیزد و با زیبایی کلام تحت تأثیر قرار دهد، «پریشانی شامگاه» انتخاب بی‌خطایی است.

پرسش‌های متداول

سؤال: آیا این کتاب مناسب همه خوانندگان است؟
پاسخ: این رمان به موضوعات سنگینی مانند مرگ، سوگ و بحران ایمان می‌پردازد و نثری شاعرانه و درونی دارد. برای کسانی که به دنبال ادبیات جدی، چالش‌برانگیز و عمیقاً انسانی هستند، اثری استثنایی است.

سؤال: ترجمه فارسی کتاب چگونه است؟
پاسخ: ترجمه رزا کرمانیان توسط انتشارات فراهنر منتشر شده است. این انتشارات با انتخاب مترجم و ویراستاران متخصص، کیفیت ترجمه و انتشار اثر را تضمین کرده است.

سؤال: آیا این کتاب فقط به دلیل برنده شدن جایزه بوکر خواندن است؟
پاسخ: جایزه بوکر نشان‌دهنده کیفیت و اهمیت اثر است، اما ارزش واقعی کتاب در تجربه خوانش آن نهفته است. قدرت روایت، عمق شخصیت‌ها و زیبایی نثر، دلیلی مستقل برای مطالعه این شاهکار ادبی هستند.

برای خرید کتاب «پریشانی شامگاه» با ترجمه فارسی، می‌توانید به وب‌سایت و فروشگاه‌های معتبر کتاب یا وب‌سایت انتشارات فراهنر مراجعه کنید..